| داعش به اعتقاد بسیاری از اندیشمندان، خشن ترین و در عین حال، عملگراترین قرائت از دین منهای عقلانیت است.با این حساب، برای فهم درست پروژه مخوف و پیچیده داعش، به دو گزاره مهم، بیش از هر امر دیگری باید توجه کرد: دیانت و عقلانیت.در این شکی نیست که داعش، نوعی دین منهای عقلانیت را بروز می دهد که به شدت خشن و عملگرا ظاهر شده است؛ اما پرسش این است که آیا دین منهای عقل، اساسا دین است یا نه؟این پرسشی عمیق و بنیادی است. پرسشی که ما را به کنه دین، راه می نماید و از آنسو به جایگاه عقل در دین، رهنمون می شود.در متون دینی، آیات و روایات فراوانی وجود دارد که بر اهمیت و تعیین کنندگی عقل در دین ورزی و دین گستری، تاکید می کند.اصل طلایی آنچه عقل حکم می کند، شرع نیز حکم می کند و بالعکس، بیانگر توازی عقل و شرع در نگره دینی است.مهم تر از آن، تعبیر کردن از عقل به عنوان «پیامبر باطن» است که در کنار «پیامبر ظاهر» که فرستاده برگزیده خدا است، قرار می گیرد و این دو، دو کفه میزان دین را تشکیل می دهند و میان ابعاد و جنبه های دوگانه این گوهر گران، توازن و همخوانی برقرار می کنند.مادامی که فرد یا گروهی، یکی از این دو بعد را تعطیل کند، بدیهی است که نه تنها کمال دین، نقصان برمی دارد؛ بلکه اصل دین، مورد شک و پرسش قرار می گیرد؛ زیرا ایمانی که با عقل، عجین نباشد، پایه های آن لرزان و راهش لغزان خواهد بود. اساسا ایمان، مرحله ای از باور قلبی به دین است که بدون اشباع عقل، حاصل نمی شود.درک این موضوع دشوار نیست. در صدر اسلام نیز جریان های شبه داعش، کم ظهور نکردند؛ آنهایی که دین را به احساسات نفسانی خویش تنزل دادند و در نهایت، اصل اصیل لا اکراه فی الدین را کنار نهادند و با ابزار خشونت به تحمیل باورهای خود بر دیگران، همت کردند.نحوه رویارویی بزرگان دین، با فرقه های عملگرای خشونت مداری که به نام دین، اقدام به تضعیف عقل در دین ورزی می کردند، به ما نشان می دهد که ایمان کسانی که دین منهای عقلانیت را ترویج و بدتر از آن، با ابزار خشونت و ترور و تکفیر و تفرقه، آن را بر دیگران، تحمیل می کنند، عمیقا مورد سؤال و تردید است.داعش هم ادامه همان جریان هاست. در این میان، البته به انگیزه های تشکیل و اهداف کارگزاران و سازمان دهندگان این جریان تکفیری و تروریستی، در این مقال، کاری نداریم و ارزیابی این بعد از جریان تکفیری و تروریستی داعش را به فصل و فرصتی دیگر موکول می کنیم؛ اما در نگاه نخست، لازم است که نسبت داعش و جریان های مشابه مانند جبهه نصرت، جیش الاسلام ... را با اصل دین و اساس دیانت و نسبت و پیوند آن را با عقلانیت مشخص کنیم.دینی که داعش در صدد بازنمایی عملی آن است هیچ نسبتی با دین حنیف آسمانی اسلام و پیام بلند انسانی آن ندارد؛ زیرا در اسلام، عقلانیت و تعقل ورزی، عبادت محسوب می شود و ثوابی برتر و فراترازنده تر از آیین های عادی عبادت دارد؛ اما در کیش منحط داعش، عقل هیچ جایگاهی ندارد.عملگرایی خشن و خونین داعش هم نشان می دهد که در نگرش این گروه، جایی برای درنگ و تحقیق و تأمل و تعقل و تدبیر وجود ندارد: از محاکمه های صحرایی تا اعدام های دسته جمعی و احکام و قوانین عجیبی که برای امور زندگی اجتماعی مردم، وضع می کند.همه اینها نشانگر آن است که داعش، برخلاف سیاه نمایی رسانه ای غرب و اعراب، نه «دولت» و «خلافت اسلامی» است و نه نسبتی با دولت داری و خلافت اسلامی دارد.نکته دقیق دیگری که در این میان وجود دارد و نباید نسبت به آن، غفلت کرد این است که داعش، اگرچه خود یک پروژه پیچیده در خدمت سازمان های جاسوسی رژيم های ضد اسلامی و نظام سلطه به منظور استیلای بیشتر آنها بر منابع نفتی و محدوده سرزمینی مسلمانان است؛ اما ایده ها، تفکرات، اصول، اعتقادات، ارزش گذاری ها، قوانین و نظام اجتماعی این گروه تکفیری و تروریستی، برگرفته از انحرافات فاحش و خطرناکی است که در سیر تطور و تحول تاریخی دین اسلام، پس از پیامبر گرامی اسلام و خلفای راشده، شکل گرفته و به مرور، با نفوذ عناصر ضد اسلام از بیرون و رخنه آنها به نهادهای تصمیم سازی و تصمیم گیری دین و دستگاه خلافت و حکومت اسلامی، به جای پیام اصلی دین آسمانی اسلام نشسته است.به بیان دیگر، قرائت داعشی از دین یا همان دین منهای عقلانیت، قرائتی است که خاستگاه اولیه و اساسی آن، انحرافات فاحشی است که در طول تاریخ، در متن دین رخ داده و به وسیله خلفای اموی و عباسی قدرت جو و سلطه طلب مسلط بر سرنوشت مسلمانان، نهادینه شده و جای اصلی اسلام را اشغال کرده و به جای حقیقت نشسته است.پیشوای خردورزان امام علی علیه السلام، در باره همین اسلام انحرافی امرا و خلفای سکاندار سرنوشت مسلمانان و مدعی میراث داری پیام آسمانی اسلام می فرماید: لبس الاسلام لبس الفرو مقلوبا.داعش نیز درست مانند اسلاف خویش، پوستین اسلام را وارونه به تن کرده است؛ زیرا اسلامی که با عقلانیت، هیچ نسبتی ندارد و نمی تواند ربط و نسبتی برقرار کند، دینی وارونه است و دین وارونه، دین نیست؛ چون در جهت عکس دین اصلی قرار می گیرد و قرائتی انحرافی و دروغین از دین واقعی را باب می کند.دینی که بر پایه تثلیث منحط «تکفیر و ترور و تفرقه» استوار گشته باشد و معتقد به استفاده آنی و حد اکثری و همه جانبه از ابزار خشونت و خون برای تحمیل اعتقادات بی بنیاد خود بر دیگران باشد، هیچ نسبت و سنخیتی با اسلام ندارد. |  |
↧
داعش؛ دین منهای عقل
↧
